İÇİNDEKİLER
Tafric talep verileri 14 Kasım 2026 itibarıyla
FOB, CFR ve CIF arasındaki fark navlunu ve sigortayı kimin ödediğidir: FOB'da satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler, navlunu ve sigortayı alıcı öder; CFR'de satıcı varış limanına kadar navlunu da öder; CIF'te satıcı navlunun yanında asgari kapsamlı bir yük sigortası da yaptırır. Üçünde de hasar ve kayıp riski aynı anda, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Bu kurallar Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı Incoterms 2020'nin parçasıdır ve yalnız deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır.
Tafric, Türk üreticileri Afrika ve Orta Doğu'daki alıcılarla buluşturan B2B pazar yeridir: alıcı talebini ücretsiz açar, Tafric kontrol eder, ilgili kategorideki Türk üreticiler alıcıyla doğrudan iletişime geçer.
FOB, CFR ve CIF arasındaki fark nedir?
FOB, CFR ve CIF aynı noktada risk devreden ama satıcının üstlendiği masrafı adım adım artıran üç deniz yolu teslim şeklidir. FOB (Free On Board, gemide teslim) fiyatı malın bedelini, limana kadar iç nakliyeyi, ihracat gümrüğünü ve gemiye yükleme masrafını içerir. CFR (Cost and Freight, mal bedeli ve navlun) bunlara varış limanına kadar deniz navlununu ekler. CIF (Cost, Insurance and Freight, mal bedeli, sigorta ve navlun) CFR'nin üstüne satıcının alıcı adına yaptırdığı yük sigortasını ekler.
| Masraf ya da sorumluluk | FOB | CFR | CIF |
|---|---|---|---|
| Fabrikadan limana iç nakliye | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| İhracat gümrük işlemleri | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Yükleme limanı masrafları ve gemiye yükleme | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Deniz navlunu | Alıcı | Satıcı | Satıcı |
| Yük sigortası | Zorunlu değil; alıcı kendi adına yaptırır | Zorunlu değil; alıcı kendi adına yaptırır | Satıcı (asgari kapsam) |
| Varış limanı masrafları ve boşaltma | Alıcı | Alıcı (navlun sözleşmesine dahil değilse) | Alıcı (navlun sözleşmesine dahil değilse) |
| İthalat gümrüğü, vergiler, varış ülkesi belgeleri | Alıcı | Alıcı | Alıcı |
| Riskin alıcıya geçtiği an | Mal gemiye yüklenince | Mal gemiye yüklenince | Mal gemiye yüklenince |
Teslim şekli her zaman bir yer adıyla yazılır: FOB ve FAS'ta yükleme limanı (FOB Mersin), CFR ve CIF'te varış limanı (CFR Abidjan, CFR Mombasa). Yalnız "CFR" yazmak eksiktir; proformada "CFR Mombasa, Incoterms 2020" biçiminde yazın.
CFR ve CIF'te risk ne zaman alıcıya geçer?
CFR ve CIF'te satıcı navlunu varış limanına kadar öder ama risk, tıpkı FOB'daki gibi, mal yükleme limanında gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Bu, en sık yanlış anlaşılan noktadır: gemi yoldayken mal hasar görürse CFR satışta kayıp alıcınındır; CIF satışta alıcı satıcının yaptırdığı sigortadan tazminat ister. Bu yüzden CFR ile satış yaparken alıcıya sigortayı kendisinin yaptırması gerektiğini yazılı hatırlatmak iyi bir uygulamadır.
CIF'te satıcının yaptırması gereken sigorta asgari kapsamlıdır: Incoterms 2020'ye göre Enstitü Yük Klozları (C) düzeyinde, fatura bedelinin en az %110'u üzerinden ve sözleşmenin para biriminde. Geniş kapsamlı (A klozu, "tüm riskler") teminat isteniyorsa bunu alıcıyla ayrıca kararlaştırıp proformaya yazın. CIP'te ise asgari kapsam daha geniştir: satıcı A klozu düzeyinde sigorta yaptırır.
Incoterms 2020'de hangi teslim şekilleri var?
Incoterms 2020'de 11 teslim şekli vardır: yedisi her taşıma türünde, dördü yalnız deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır. Tablo, her kuralda satıcının malı nerede teslim ettiğini ve taşıma ile sigortayı kimin ödediğini gösterir.
| Kural | Türkçe karşılığı | Satıcı malı nerede teslim eder (risk nerede geçer) | Ana taşımayı kim öder | Sigorta |
|---|---|---|---|---|
| EXW | İşyerinde teslim | Satıcının işyerinde, araca yüklenmeden | Alıcı | Zorunlu değil |
| FCA | Taşıyıcıya teslim | Belirlenen yerde alıcının taşıyıcısına, ihracat gümrüğü yapılmış | Alıcı | Zorunlu değil |
| CPT | Taşıma ödenmiş | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı (varış yerine kadar) | Zorunlu değil |
| CIP | Taşıma ve sigorta ödenmiş | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Satıcı, A klozu |
| DAP | Belirlenen yerde teslim | Varış yerinde, araç üstünde boşaltmaya hazır | Satıcı | Zorunlu değil |
| DPU | Boşaltılmış olarak teslim | Varış yerinde, boşaltılmış | Satıcı | Zorunlu değil |
| DDP | Vergileri ödenmiş teslim | Varış yerinde, ithalat gümrüğü ve vergileri ödenmiş | Satıcı | Zorunlu değil |
| FAS | Gemi yanında teslim | Yükleme limanında geminin yanında | Alıcı | Zorunlu değil |
| FOB | Gemide teslim | Yükleme limanında gemiye yüklenince | Alıcı | Zorunlu değil |
| CFR | Mal bedeli ve navlun | Yükleme limanında gemiye yüklenince | Satıcı (varış limanına kadar) | Zorunlu değil |
| CIF | Mal bedeli, sigorta ve navlun | Yükleme limanında gemiye yüklenince | Satıcı | Satıcı, C klozu |
Incoterms yalnız teslim yerini, masraf ve risk paylaşımını ve gümrük işlemlerini kimin yapacağını düzenler. Mülkiyetin ne zaman geçeceğini, ödeme şeklini ve gecikmenin sonuçlarını düzenlemez; bunlar satış sözleşmesinde ve proformada ayrıca yazılır.
Konteyner yükünde FOB yerine FCA, CIF yerine CIP kullanılır mı?
ICC, konteynerle taşınan yüklerde FOB, CFR ve CIF yerine FCA, CPT ve CIP kullanılmasını tavsiye eder, çünkü konteyner gemiye yüklenmeden günler önce limandaki terminale teslim edilir ve satıcının mal üzerindeki denetimi orada biter. FOB ile satılan bir konteyner terminalde beklerken hasar görürse risk hâlâ satıcıdadır; FCA'da risk terminale teslimle alıcıya geçer. Uygulamada Türkiye'den Afrika'ya konteyner ticaretinde FOB ve CFR hâlâ çok yaygındır ve alıcılar bu terimlere alışkındır; farkı bilmek ve fabrikadan gemiye yüklemeye kadar olan bölümü kendi nakliyat sigortanızla teminat altına almak gerekir.
Karayoluyla giden yükte FOB, CFR ve CIF kullanılmaz: Irak ya da Suriye'ye TIR'la sevkiyatta doğru terimler FCA (ör. FCA Gaziantep), CPT ya da DAP'tır (ör. DAP Erbil). Havayolunda da aynı kural geçerlidir.
Afrikalı ve Orta Doğulu alıcı hangi teslim şeklini ister?
Afrika'daki alıcılar çoğu zaman fiyatı kendi limanına kadar görmek ister; bu yüzden deniz yoluyla giden yükte en sık istenen fiyat CFR varış limanıdır, ithalat sigortasının ülkede yaptırılması zorunlu değilse CIF de istenir. Orta Doğu'ya karayoluyla giden yükte ise DAP varış şehri istenir. Alıcı Türkiye'de navlun pazarlığı yapacak bir forwarder'a sahip değilse FOB fiyat onun için karşılaştırması zor bir rakamdır; CFR fiyat ise malın limanına kaça geleceğini tek satırda gösterir.
| Durum | Uygun teslim şekli | Not |
|---|---|---|
| Batı ve Doğu Afrika limanına konteyner | CFR varış limanı (yerel sigorta zorunluluğu yoksa CIF) | Yük takip belgesi (BSC, BESC, FERI) gereken ülkede bu masrafı fiyata ekleyin |
| Sigortanın varış ülkesinde yaptırılması zorunlu olan ülke | CFR | Gine, Kenya, Tanzanya ve Nijerya'da ithalat yükünün sigortası o ülkede lisanslı sigortacıdan yaptırılır; Gana gibi başka ülkelerde de benzer kurallar vardır. Bu ülkelere CIF değil CFR fiyat verin ve kuralı alıcıya sorun |
| Denize kıyısı olmayan ülke (Mali, Burkina Faso, Uganda, Zambiya) | CFR transit limanı ya da CPT varış şehri | Limandan sonraki transit taşımayı kimin düzenleyeceğini yazın |
| Irak ve Suriye'ye TIR | FCA yükleme yeri, CPT ya da DAP varış şehri | FOB ve CIF karayolunda kullanılmaz |
| Alıcının kendi forwarder'ı var | FOB ya da FCA | Navlun pazarlığını alıcı kendisi yapar |
| Küçük parti, parsiyel yük | FCA forwarder deposu ya da CPT | Parsiyel yükte masraf kalemlerini forwarder'dan yazılı alın |
Ülkeye özgü belge ve liman bilgileri için Fildişi Sahili, Kenya ve Irak rehberlerimize bakabilirsiniz.
FOB fiyattan CFR ve CIF fiyat nasıl hesaplanır?
CIF fiyat, fabrika çıkış fiyatının üstüne sırayla iç nakliye ve ihracat masrafları, deniz navlunu ve sigorta primi eklenerek hesaplanır. Aşağıdaki örnek tek konteynerlik bir sevkiyat için hesabın sırasını gösterir; rakamlar yalnız yöntemi anlatmak içindir, navlun ve prim her sevkiyatta değişir.
| Adım | Kalem | Tutar (USD) | Ulaşılan fiyat |
|---|---|---|---|
| 1 | Malın fabrika çıkış bedeli | 20.000 | EXW 20.000 |
| 2 | Limana iç nakliye, ihracat gümrüğü, liman ve yükleme masrafları | 900 | FOB Mersin 20.900 |
| 3 | Deniz navlunu | 2.600 | CFR varış limanı 23.500 |
| 4 | Sigorta primi (CIF bedelinin %110'u üzerinden, örnek oran %0,3) | yaklaşık 78 | CIF varış limanı yaklaşık 23.578 |
Navlun fiyatının geçerlilik süresi kısadır; proformaya fiyatın hangi tarihe kadar geçerli olduğunu yazın. Navlunu oluşturan kalemler için navlun hesaplama rehberimize, bir konteynere ne kadar mal sığacağı için konteyner ölçüleri rehberimize, fiyatı belgeye dökmek için proforma fatura rehberimize bakabilirsiniz.
Teslim şekli seçerken en sık yapılan hatalar
İhracatta teslim şekliyle ilgili en sık hatalar, kuralın yerinin yazılmamasından ve riskin geçtiği anın yanlış bilinmesinden kaynaklanır. En sık görülenler şunlardır: yer adı olmadan yalnız "FOB" ya da "CIF" yazmak; "Incoterms 2020" ibaresini eklememek; CFR ve CIF'te riskin varış limanında geçtiğini sanmak; CIF satıp sigortayı yaptırmamak ya da poliçeyi alıcıya göndermemek; karayolu sevkiyatında FOB yazmak; EXW satışta ihracat beyannamesinin kimin adına düzenleneceğini konuşmamak (yabancı alıcı Türkiye'de ihracat işlemi yapamayacağı için EXW yerine çoğu durumda FCA daha uygundur); alıcı ülkede ithalatçı kaydı ve vergi ödemesi gerektiren DDP'yi kabul etmek. Fatura ve beyannamedeki teslim şeklinin, navlun ve sigorta tutarlarının doğru gösterilmesi için gümrük müşavirinize ve mali müşavirinize danışın.
Afrika ve Orta Doğu'dan gelen taleplerde teslim şekli
Tafric'te alıcılar talebini açarken ürünü, miktarı ve teslim edilecek ülkeyi yazar; fiyatı hangi teslim şekliyle istediğini alıcıyla ilk yazışmada netleştirmek satıcının işidir. Aşağıdaki güncel taleplere bakarken alıcının ülkesine göre fiyatı CFR liman mı, CPT şehir mi vereceğinizi bu rehberdeki tabloyla belirleyebilirsiniz.
Afrika ve Orta Doğu'dan gelen bütün alım taleplerini Tafric talepler sayfasında görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
FOB nedir?
FOB (Free On Board, gemide teslim), satıcının malı ihracat gümrüğünü yaparak yükleme limanında alıcının belirlediği gemiye yüklediği teslim şeklidir. Navlunu ve sigortayı alıcı öder; risk mal gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Yalnız deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır.
CIF nedir?
CIF (Cost, Insurance and Freight), satıcının mal bedeline ek olarak varış limanına kadar navlunu ve asgari kapsamlı yük sigortasını ödediği teslim şeklidir. Risk yine yükleme limanında, mal gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
CFR ile CIF arasındaki fark nedir?
Tek fark sigortadır: CFR'de satıcı yalnız navlunu öder ve sigorta zorunluluğu yoktur; CIF'te satıcı fatura bedelinin en az %110'u üzerinden, Enstitü Yük Klozları (C) düzeyinde sigorta da yaptırır.
FOB mu CIF mi daha avantajlı?
Satıcı için FOB daha az sorumluluk demektir; CFR ve CIF ise navlunu satıcının düzenlemesine ve alıcıya limanına kadar net fiyat vermesine olanak tanır. Afrika'daki alıcılar sıklıkla CFR fiyat ister; Gine, Kenya, Tanzanya ve Nijerya gibi ithalat sigortasının ülkede yaptırılması zorunlu olan ülkelere CIF değil CFR fiyat verilir.
EXW ihracatta kullanılır mı?
EXW'de satıcı malı işyerinde hazır tutar; yükleme ve ihracat işlemleri alıcıya aittir. Yabancı alıcı Türkiye'de ihracat işlemini yapamayacağı için uygulamada çoğu durumda ihracat gümrüğünü satıcının yaptığı FCA daha uygundur. Kendi durumunuz için gümrük müşavirinize danışın.
DAP ile DDP arasındaki fark nedir?
DAP'ta satıcı malı varış yerine kadar taşır, ithalat gümrüğünü ve vergileri alıcı öder. DDP'de ithalat gümrüğü ve vergiler de satıcıya aittir; bu, alıcı ülkede ithalatçı kaydı gerektirebildiği için Afrika'ya ihracatta nadiren uygundur.