İÇİNDEKİLER
Afrikalı alıcıyla yazışmanın bir noktasında hep aynı cümle gelir: fiyatı CFR verir misiniz? O anda elinizde fabrika çıkışı bir ton fiyatı, forwarder'dan gelen konteyner başına bir navlun teklifi ve bir avuç ek ücret kısaltması olur. Bunları doğru sırayla toplayamayan ihracatçı ya zararına fiyat verir ya da rekabetçi olmayan bir rakamla alıcıyı kaçırır. Bu rehber navlunun ne olduğunu, navlun bedelinin hangi kalemlerden oluştuğunu ve Türkiye'den Batı ile Doğu Afrika limanlarına konteyner navlununun nasıl hesaplandığını anlatıyor; sonunda FOB fiyatınızı CFR ve CIF teklife çeviren bir hesaplayıcı var.
Navlun nedir, navlun bedeli neyi kapsar?
Navlun, malın bir limandan diğerine taşınması için armatöre ya da onun adına çalışan forwarder'a ödenen taşıma ücretidir. Günlük dilde çoğu zaman yalnız deniz taşıma bedeli kastedilse de, alıcıya verdiğiniz CFR fiyatın içinde navlunla birlikte gelen başka kalemler de vardır: yükleme limanındaki terminal elleçleme ücreti (THC), konşimento düzenleme ücreti, mühür ve belge masrafları, bazen de düşük sülfürlü yakıt ya da konteyner dengesizliği gibi ek ücretler. Forwarder'ın teklifinde bu kalemlerin hangilerinin dahil olduğunu görmeden bir navlun rakamını doğru diye kabul etmek en sık yapılan hatadır.
Navlun bedeli konteyner tipine göre verilir: 20 feet standart, 40 feet standart ve 40 feet high cube en yaygın üçlü. Ağır ürünlerde (inşaat demiri, seramik, çimento, mermer) 40 feet konteyner hacim olarak dolmadan ağırlık sınırına dayandığı için iki adet 20 feet çoğu zaman daha mantıklı çıkar; hafif ve hacimli ürünlerde (mobilya, ev tekstili, plastik ev eşyası) 40 high cube birim başına en ucuz navlunu verir. Bu yüzden navlun hesaplamaya ürünün ton ya da metreküp başına ne kadar yer kapladığını bilerek başlamak gerekir. Konteyner kapasitesi için konteyner ölçüleri rehberine bakabilirsiniz.
Türkiye-Afrika konteyner navlun fiyatlarını ne belirler?
Navlun fiyatı sabit bir tarife değildir; aynı hatta aynı ay içinde bile değişir. Belirleyici etkenlerin başında hattın doğrudan mı aktarmalı mı olduğu gelir. Türkiye'den Batı Afrika'ya Akdeniz üzerinden doğrudan servis veren armatörler vardır; bazı limanlara ise Tanger Med, Algeciras ya da Malta gibi bir aktarma limanı üzerinden gidilir ve aktarma hem süreyi hem çoğu zaman fiyatı artırır. İkinci etken mevsimsellik: Kuzey yarımküre tatil dönemleri öncesi ve Çin kaynaklı yoğunluk dalgaları konteyner bulunabilirliğini düşürür, fiyatlar yukarı gider.
Üçüncü etken varış limanının kendisidir. Lagos'taki Apapa ve Tin Can'da tahliye yoğunluğu ve liman gecikmeleri navluna gecikme ve tıkanıklık ek ücretleri olarak yansıyabilir; Tema, Abidjan ve Dakar genellikle daha öngörülebilir seyreder. Doğu Afrika'da Mombasa ve Dar es Salaam Süveyş üzerinden gidildiği için Kızıldeniz'deki güvenlik durumu ve Süveyş geçiş ücretleri fiyatı doğrudan etkiler. Dördüncü etken armatörün konteyner dengesi: Afrika'dan Türkiye'ye dönüş yükü az olduğu için boş konteynerin geri taşınması navluna gömülüdür ve bu, hattın yapısal olarak pahalı kalmasının ana nedenidir. Hat ve liman karşılaştırması için Batı Afrika limanları yazısına göz atın.
Navlun teklifini okurken bakılacak ek ücretler
Forwarder'dan gelen teklifte navlun rakamının altında sıralanan kısaltmalar teklifin gerçek maliyetini belirler. THC yükleme limanında konteynerin gemiye alınması için ödenir ve Türkiye'de çoğu zaman ayrı bir kalem olarak gösterilir. BAF ya da yakıt ek ücreti petrol fiyatına göre aylık güncellenir; motorin ve gemi yakıtı zamlandığında navlun duruyor gibi görünse bile bu kalem yükselir. Konşimento ücreti, mühür ücreti, ISPS güvenlik ücreti ve varsa VGM tartım bildirimi ücreti sabit ve küçük kalemlerdir ama toplandığında konteyner başına anlamlı bir tutar yapar.
Afrika hatlarına özgü kalemler de vardır. Bazı armatörler belirli limanlar için tıkanıklık ek ücreti (congestion surcharge) uygular. Batı Afrika'ya giden yüklerde varış ülkesinin elektronik kargo takip belgesi (ECTN, BESC, CTN gibi adlarla) zorunludur ve bu belge konteyner ya da konşimento başına ücretlidir; teklifte yoksa alıcı ya da siz sonradan ödersiniz. Varış limanındaki tahliye ücreti (DTHC) CFR teslimde alıcıya aittir, ancak bazı armatörler bunu yükleme limanında tahsil eder; hangisinin geçerli olduğunu netleştirmeden CFR fiyat vermeyin. Belge tarafı için ihracat belgeleri rehberi tamamlayıcı okumadır.
FOB fiyattan CFR ve CIF teklife geçiş: hesaplayıcı
Hesap mantığı basittir ama sıralaması önemlidir. Önce konteyner başına toplam navlunu bulun: armatör navlunu artı THC artı sabit belge ücretleri artı varsa ek ücretler. Sonra bir konteynere kaç ton ya da kaç birim ürün yüklediğinizi belirleyin ve toplam navlunu bu miktara bölün; çıkan rakam ton başına navlun payıdır. FOB fiyatınıza bu payı eklediğinizde CFR fiyatı elde edersiniz. CIF isteniyorsa sigorta primini de ekleyin; piyasada prim çoğunlukla CIF değerinin yüzde 110'u üzerinden yazılır ve oran ürüne ve rotaya göre değişir. Aşağıdaki araç bu adımları sizin için yapıyor; örnek değerleri kendi rakamlarınızla değiştirin.
Navlun, bir konteynere sığan miktara bölünür. Navlunu forwarder'ınızdan tarihli teklif olarak alın; bu araç yalnız aritmetiği yapar.
Örnekteki mantığı bir cümleyle özetlemek gerekirse: ton başına 560 USD FOB verdiğiniz bir ürün, konteyner başına 2.400 USD navlun ve 350 USD liman ile belge masrafıyla, konteynere 25 ton yüklediğinizde ton başına 110 USD navlun payı taşır ve CFR fiyatınız 670 USD civarına gelir. Aynı üründe konteynere 27 ton yükleyebiliyorsanız navlun payı düşer; işte bu yüzden yükleme planı navlun hesaplamanın parçasıdır. Ürün bazlı fiyatlama örnekleri için inşaat demiri ihracatı rehberindeki CFR bölümüne bakabilirsiniz.
Navlun bir rakam değil, bir tarih ve bir kalem listesidir. Teklifte geçerlilik süresi ve dahil olan ücretler yazmıyorsa o navlunla CFR fiyat vermeyin.
Batı ve Doğu Afrika hatlarında transit süresi ve sefer sıklığı
Navlun kadar önemli ikinci rakam transit süresidir, çünkü alıcı şantiye ya da mağaza programını buna göre kurar. Marmara ve Doğu Akdeniz limanlarından Dakar ve Abidjan'a doğrudan servislerde deniz yolculuğu kabaca 9 ile 14 gün, Tema'ya 12 ile 16 gün, Lagos'a 16 ile 20 gün sürer; aktarmalı servislerde bu sürelere aktarma limanındaki bekleme eklenir ve bir hafta kadar uzayabilir. Doğu Afrika'da Süveyş üzerinden Mombasa ve Dar es Salaam 18 ile 25 gün arasında seyreder. Sefer sıklığı çoğu hatta haftalık ya da iki haftada birdir; cut-off tarihini kaçıran konteyner bir sonraki gemiyi bekler ve bu bekleme navluna değil ama teslim tarihine yansır.
Teklife tahmini transit süresini ve haftalık sefer gününü yazmak, alıcının sizi planlanabilir bir tedarikçi olarak görmesini sağlar. Aynı bilgi navlun pazarlığında da işe yarar: daha uzun transitli ama daha ucuz bir aktarmalı servis, acil olmayan yüklerde ton başına anlamlı tasarruf sağlar; acil yüklerde ise doğrudan servisin primi çoğu zaman gecikme maliyetinden düşüktür. Forwarder'dan iki seçeneği de fiyatlatıp alıcıya sunmak, fiyat ve süre arasındaki tercihi alıcıya bırakır ve teklifinizi rakiplerden ayırır.
Navlun teklifi alırken forwarder'a sorulacak sorular
İlk soru teklifin hangi tarihe kadar geçerli olduğudur. Navlun teklifleri çoğu zaman iki hafta ya da ay sonuna kadar geçerlidir; alıcınıza bir hafta geçerli fiyat veriyorsanız forwarder teklifinin en az o kadar süre açık kaldığından emin olun. İkinci soru hattın doğrudan mı aktarmalı mı olduğu ve tahmini transit süresi; alıcı şantiye programını buna göre kurar. Üçüncü soru, teklifin hangi ek ücretleri kapsadığı ve varış limanında alıcının ne ödeyeceği. Dördüncü soru konteyner bulunabilirliği: bazı dönemlerde navlun uygun görünse de ekipman olmadığı için yükleme haftalarca kayabilir.
Teklifi yazılı alın ve ilgili konteyner tipini, yükleme limanını, varış limanını, geçerlilik tarihini ve ek ücret listesini içerdiğinden emin olun. Birden fazla forwarder'dan teklif alırken aynı Incoterm, aynı konteyner tipi ve aynı varış limanı için istemek karşılaştırmayı anlamlı kılar. Düzenli aylık hacminiz varsa üç ya da altı aylık sabit navlun anlaşması istemek mümkündür; armatörler düzenli yük için fiyat kilitler ve bu, alıcıya uzun vadeli sabit CFR fiyat verebilmenizi sağlar. Navlun hesaplamayı ödeme ve belge akışıyla birlikte düşünmek için Afrika ihracatında ödeme ve belgeler yazısı yol gösterir.
Navlun sözleşmesi ve konşimento: kim neyi taahhüt eder?
Navlun sözleşmesi, uygulamada armatörün ya da forwarder'ın yazılı navlun teklifini kabul etmenizle ve booking'in onaylanmasıyla kurulur; ayrı bir uzun sözleşme metni genellikle yoktur. Taşımanın şartları konşimentonun arka yüzündeki standart hükümlerle belirlenir. Konşimento üç iş görür: malın gemiye alındığının makbuzudur, taşıma sözleşmesinin kanıtıdır ve malı temsil eden kıymetli evraktır; orijinal konşimentoyu elinde tutan taraf varış limanında malı teslim alır. CFR satışta konşimentoyu siz düzenletirsiniz, navlun ödendi (freight prepaid) kaydı düşülür ve belge akreditif ya da vesaik yoluyla alıcıya geçer.
Konşimentodaki bilgiler navlun faturası, ticari fatura ve çeki listesiyle birebir tutmalıdır: konteyner ve mühür numarası, koli sayısı, brüt ağırlık, mal tanımı ve alıcı bilgileri. Küçük bir tutarsızlık, akreditif bankasında uygunsuzluk ve varış limanında gecikme demektir. Telex release ya da express konşimento, orijinal belgenin fiziki gönderimini ortadan kaldırır ve güvenilir alıcılarda süreci hızlandırır; yeni alıcılarda ise orijinal konşimentoyu ödeme alınana kadar elinizde tutmak ödeme güvencesinin parçasıdır.
Navlun faturası, KDV ve muhasebe tarafı
Navlun faturası forwarder tarafından size kesilir; ihracat taşımacılığında navlun hizmeti KDV'den istisna olduğu için faturada KDV görünmemesi normaldir, ancak yurt içi ayak (fabrikadan limana kara nakliyesi) farklı değerlendirilebilir. CFR teslimde navlun ihracat bedelinin parçasıdır ve ihracat faturasında mal bedeliyle birlikte ya da ayrı satır olarak gösterilir; gümrük beyannamesindeki teslim şekli ile fatura tutarlı olmalıdır. Alıcı ülkesinde gümrük kıymeti CIF üzerinden hesaplandığı için navlunun ne kadar olduğu alıcının ödeyeceği vergiyi de etkiler; bu nedenle bazı alıcılar navlunu faturada ayrı görmek ister.
Navlun dövizle ödendiği için kur farkı da bir maliyet kalemidir. Forwarder teklifini USD verir, faturayı TL ya da USD keser; ödeme gününe kadar geçen sürede kur oynaması küçük bir marj kaybı yaratabilir. Fiyatlama yaparken navlun payının üstüne küçük bir güvenlik payı bırakmak, yükleme tarihinde çıkan yakıt ek ücreti ya da kur değişimini karşılar. Sürecin başındaysanız ihracat nasıl yapılır rehberi genel akışı, akreditif rehberi ise navlun belgelerinin akreditif ibrazındaki yerini anlatır.
Navlunu teklifin parçası yapıp doğru alıcıya ulaşmak
Afrikalı alıcı navlunu sizden ayrı hesaplamak istemez; varış limanına kadar tek bir rakam ister. CFR fiyatı doğru kuran, geçerlilik tarihini ve transit süresini teklife yazan tedarikçi, aynı fabrika fiyatını veren ama FOB'da kalan rakibinden daha hızlı yanıt alır. Tafric'te açık alım taleplerinde alıcının varış limanı ve miktarı genellikle yazılıdır; bu bilgiyle forwarder'dan hedefli bir navlun teklifi alıp aynı gün CFR fiyatla dönmek mümkündür.
Navlun hesaplamayı bir kez doğru kurduğunuzda sonraki teklifler dakikalar alır: forwarder'dan aylık güncel navlunu alın, yükleme planınızı sabitleyin, ton başına payı hesaplayıp FOB fiyatınıza ekleyin. Hangi ülkelere hangi limanlardan gidildiğini ve pazarların ne beklediğini görmek için 10 Afrika ülkesi karşılaştırmasına bakabilir, alıcı taleplerini sektörünüze göre süzüp CFR teklifinizi doğrudan alıcıya iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Navlun nedir, navlun bedeli ne demek?
Navlun, malın bir limandan diğerine deniz yoluyla taşınması için armatöre ödenen taşıma ücretidir. Navlun bedeli ise bu ücretle birlikte yükleme limanı elleçleme (THC), konşimento, mühür ve yakıt ek ücreti gibi kalemlerin toplamıdır. Teklifte hangi kalemlerin dahil olduğunu görmeden navlunu kesinleşmiş saymamak gerekir.
Navlun hesaplama nasıl yapılır?
Konteyner başına toplam navlunu (armatör navlunu + THC + belge ücretleri + ek ücretler) bulun, bunu bir konteynere yüklediğiniz ton ya da birim sayısına bölün. Çıkan ton başına navlun payını FOB fiyatınıza eklediğinizde CFR fiyat, üstüne sigorta primini eklediğinizde CIF fiyat elde edersiniz. Yazıdaki hesaplayıcı bu adımları otomatik yapar.
Türkiye'den Afrika'ya konteyner navlun fiyatları neden bu kadar değişken?
Hattın doğrudan ya da aktarmalı olması, mevsimsel yoğunluk, varış limanındaki tıkanıklık, yakıt fiyatları ve armatörün konteyner dengesi fiyatı belirler. Afrika'dan Türkiye'ye dönüş yükü az olduğu için boş konteyner maliyeti navluna gömülüdür. Bu nedenle navlun teklifleri kısa süreli geçerlilikle verilir.
CFR mi CIF mi teklif vermeliyim?
Afrikalı alıcıların çoğu CFR ister; navlun sizde, sigorta alıcıda kalır. CIF istenirse sigortayı siz yaptırır ve primi fiyata eklersiniz. Her iki durumda da varış limanındaki tahliye ücretinin (DTHC) kime ait olduğunu teklifte açıkça yazmak anlaşmazlığı önler.
Navlun faturasında KDV olur mu?
İhracat taşımacılığına ilişkin navlun hizmeti KDV'den istisna olduğu için forwarder'ın navlun faturasında genellikle KDV görünmez; fabrikadan limana yurt içi nakliye ise ayrı değerlendirilebilir. Ayrıntı için mali müşavirinize ya da gümrük müşavirinize danışın.