İÇİNDEKİLER
Tafric talep verileri 29 Eylül 2026 itibarıyla
Türkiye'nin ayakkabı üretimi İstanbul, İzmir, Konya ve Gaziantep gibi merkezlerde yoğunlaşıyor ve sektörün önemli bir kısmı iç pazara çalışan küçük ve orta ölçekli atölyelerden oluşuyor. Bu atölyelerin çoğu ihracatı istiyor ama nereden başlayacağını bilmiyor. "Ayakkabı ihracatı nasıl yapılır" araması da çoğunlukla genel e-ihracat yazılarına ve sektör haberlerine çıkıyor. Bu rehber ayakkabıya özgü adımları sırayla anlatıyor: birlik kaydı, GTİP, etiket, numara serisi, belgeler, paketleme ve Afrika'dan gelen gerçek talepler.
Kısa cevap
Ayakkabı ihracatı için vergi mükellefi bir şirket, deri ve deri mamulleri ihracatçı birliğine (İstanbul'da İDMİB) üyelik ve ürünlerinizin 64. fasıldaki doğru GTİP kodları gerekiyor. Ayakkabının üst, astar ve taban malzemesini gösteren etiket birçok pazarda zorunlu. Satışta ihracat faturası kesip gümrük müşaviriniz aracılığıyla beyanname açıyor, malı numara serisine göre kolilenmiş şekilde gönderiyorsunuz. Menşe şahadetnamesi ya da dolaşım belgesi hedef ülkeye göre değişiyor. Afrika'da talep var ama arz az: Tafric'in Fırsat Radarı verisine göre 30 Ağustos-29 Eylül 2026 arasında 11 Afrika ülkesinden 26 deri ve ayakkabı talebi geldi ve 25'i hâlâ ilk teklifini bekliyor.
Adım adım ayakkabı ihracatı
Genel süreç için ihracat nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz. Aşağıdaki tablo ayakkabıya özgü sırayı gösteriyor.
| Adım | Ne yapılır |
|---|---|
| 1. Şirket ve birlik kaydı | Vergi mükellefi şirket, deri ve deri mamulleri ihracatçı birliğine üyelik |
| 2. GTİP | Üst ve taban malzemesine göre 64. fasıl alt kodları |
| 3. Etiket | Üst, astar ve taban malzemesi, numara, menşe |
| 4. Hedef pazar | Pazarın sevdiği model, numara aralığı ve fiyat seviyesi |
| 5. Katalog ve fiyat | Model kodlu katalog, seri bilgisi, EXW, FOB ve CFR fiyat |
| 6. Numune ve deneme partisi | Model başına numune, karışık seriyle ilk parti |
| 7. Gümrük ve sevkiyat | İhracat faturası, çeki listesi, beyanname, konşimento, menşe belgesi |
| 8. Tahsilat ve KDV iadesi | Peşinat ve bakiye, ihracat istisnasından doğan KDV iadesi |
GTİP: ayakkabıyı ne belirler?
Ayakkabılar gümrük tarifesinin 64. fasılında yer alıyor ve alt kodu büyük ölçüde üst (saya) ile dış tabanın malzemesi belirliyor: tamamen kauçuk ya da plastik ayakkabılar, sayası deri olanlar, sayası tekstil olanlar ayrı başlıklarda. Ayakkabı parçaları (saya, taban, iç taban) da aynı fasılda ayrı bir başlıkta. Bir modelin kodunu yanlış belirlemek, hem Türkiye'de beyannamede hem de alıcının ülkesinde yanlış vergi hesabına yol açıyor. İlk sevkiyattan önce model bazında kod listesini gümrük müşavirinizle çıkarın ve katalogda her modelin yanına yazın.
Etiket ve belgeler
Ayakkabıda etiket, alıcının en çok önem verdiği konulardan biri. Avrupa Birliği ayakkabının üst, astar ve iç taban ile dış taban malzemesinin piktogram ya da yazıyla belirtilmesini zorunlu tutuyor; birçok Afrika ve Orta Doğu pazarında da benzer bilgiler isteniyor. Numara, menşe ülke ve model kodu standart. Deri ayakkabılarda AB'ye satış yapıyorsanız derideki altı değerlikli krom sınırı gibi kimyasal kuralları da test raporuyla belgelemeniz gerekebiliyor.
| Belge | Ne işe yarar | Not |
|---|---|---|
| İhracat faturası | Satışın belgesi | Model, renk, numara ve çift bazında ayrıntılı |
| Çeki listesi | Koli içerik dökümü | Her kolide hangi modelden hangi numarada kaç çift olduğu |
| Gümrük beyannamesi | Malın Türkiye'den çıkışı | Gümrük müşaviri açar, KDV iadesinin temel belgesi |
| Konşimento ya da AWB | Taşıma belgesi | Deniz yükünde konşimento, hava kargoda AWB |
| Menşe şahadetnamesi ya da dolaşım belgesi | Türk menşeinin kanıtı | AB için A.TR, Fas gibi STA ülkelerinde EUR.1, diğerlerinde menşe şahadetnamesi |
| Test raporu | Kimyasal ve kalite uygunluğu | AB ve bazı kurumsal alıcılarda |
| Ülkeye özgü belgeler | Varış gümrüğü | Senegal'de BSC, Kamerun'da BESC gibi |
Menşe ve dolaşım belgeleri arasındaki farkları ihracat belgeleri rehberimizde anlattık. Batı ve Orta Afrika'ya giden yükte elektronik kargo takip belgeleri için Senegal ve Kamerun rehberlerimize bakabilirsiniz.
Numara serisi, asorti ve deneme partisi
Ayakkabıda sipariş çift bazında değil seri bazında konuşuluyor. Bir seri, modelin belirli numaralardan belirli adetlerle oluşan paketi: örneğin kadın ayakkabısında 36-40 arası her numaradan birer, ikişer çift. Alıcı hangi numaraların daha çok satıldığını bildiği için asortiyi kendisi belirlemek isteyebiliyor; teklifinizde standart seriyi yazıp esnek asorti seçeneği sunmak işinizi kolaylaştırıyor.
Afrikalı perakendecilerin önemli kısmı, ilk siparişte tek modelden yüksek adet yerine çok model ve karışık renkle küçük bir parti istiyor. Tafric'e gelen talepler de bunu gösteriyor: "farklı model ve renklerde kadın sandaleti", "her türden ayakkabı, uygun fiyatlı, yeniden satış için" gibi ifadeler sık. Minimum sipariş miktarınızı model başına birkaç seri olarak belirleyip karışık modelli bir deneme partisi önermek, bu alıcılarla ilk siparişi başlatmanın en kolay yolu. Çocuk ayakkabısında numara aralığının geniş olması, erkek klasik ayakkabıda ise büyük numaraların bulunması sık sorulan konular.
Ayakkabıda ilk sipariş seriyle kapanır. Karışık modelli küçük bir parti, alıcının hangi modelin sattığını görmesini sağlar ve ikinci sipariş o modelden gelir.
Katalog ve fiyatlandırma
Yurt dışındaki alıcı ürünü elle tutamadığı için katalog, satışın büyük kısmını yapıyor. İyi bir ihracat kataloğunda her model için önden, yandan ve tabandan net fotoğraf, model kodu, numara aralığı, renk seçenekleri, saya ve taban malzemesi, seri içeriği ve koli bilgisi yer alıyor. Taban fotoğrafı özellikle önemli; alıcı tabanın malzemesini ve dikişli mi yapıştırma mı olduğunu buradan anlıyor. Kataloğu hedef pazarın diline çevirmek (Batı ve Orta Afrika için Fransızca, Doğu ve Güney Afrika için İngilizce) ilk izlenimi güçlendiriyor.
Fiyatı çift başına ve seri başına iki şekilde yazmak karşılaştırmayı kolaylaştırıyor. EXW ya da FOB fiyatın yanına varış limanına kadar CFR fiyatını da ekleyin; Afrikalı alıcıların taleplerinde teslim şekli çoğu zaman belirtilmiyor ve karşılaştırmayı varış fiyatıyla yapıyorlar. Navlunun çift başına payını hesaplamak için konteynere sığan koli sayısını ve koli başına çift sayısını bilmeniz yeterli; aşağıdaki hesaplayıcı bunun için. Navlun tekliflerini karşılaştırmanın yollarını navlun hesaplama rehberimizde anlattık.
Numune konusunda net olun. Model başına tek çift numune, alıcının kaliteyi ve kalıbı görmesi için genellikle yeterli; numune ücretini ilk siparişte mahsup edeceğinizi yazmak alıcıyı rahatlatıyor. Kalıp farkı Afrika pazarlarında sık dile getirilen bir konu: bazı alıcılar geniş kalıp istiyor. Kalıp bilgisini katalogda belirtmek, iade ve şikâyet riskini azaltıyor.
Paketleme ve konteyner planı
Ayakkabı hacimli ama hafif bir ürün; navlunu çoğunlukla hacim belirliyor. Standart uygulama her çiftin kendi kutusunda, kutuların da seri bazında büyük bir dış koliye yerleştirilmesi. Dış koli ölçünüzü sabitlemek hem konteyner planını hem de alıcının depo düzenini kolaylaştırıyor. Uzun deniz yolculuğunda nem ve küf riskine karşı silika jel ve kuru depolama önemli. Aşağıdaki hesaplayıcıya kendi dış koli ölçünüzü ve ağırlığınızı girerek bir konteynere kaç koli sığdığını görebilirsiniz.
Örnek: 12 çift kutulu ayakkabı alan bir dış koli. Kendi koli ölçünüzü girin; koli başına çift sayısıyla çarparak konteyner başına çifti bulun.
Konteyner tipleri ve yük sınırları için konteyner ölçüleri rehberimize bakabilirsiniz. Küçük deneme partilerinde parsiyel deniz yükü ya da hava kargo daha mantıklı; birkaç koliden oluşan gönderilerde mikro ihracat rehberimiz de işinize yarayabilir.
Afrika'da ayakkabı talebi: hangi ülke, ne istiyor?
Deri ve ayakkabı kategorisinde gelen talepler Batı ve Orta Afrika'da yoğunlaşıyor. Aşağıdaki tablo radar döneminde talep gelen ülkeleri gösteriyor.
| Ülke | Deri ve ayakkabı talebi (30 Ağu-29 Eyl 2026) | İlk teklifini bekleyen |
|---|---|---|
| Demokratik Kongo | 5 | 5 |
| Benin | 3 | 3 |
| Kamerun | 3 | 3 |
| Togo | 3 | 2 |
| Zambiya | 3 | 3 |
| Nijerya | 2 | 2 |
| Senegal | 2 | 2 |
| Zimbabve | 2 | 2 |
| Cezayir, Gine (her biri) | 1 | 1 |
Son 90 günde gelen talepler büyük çoğunlukla ayakkabı, sandalet ve terlikte. Ayakkabı malzemeleri, çanta ve bavul, deri giyim daha küçük gruplar. Taleplerin çoğu kadın ve erkek ayakkabısını birlikte istiyor; bazı alıcılar ayakkabıyı çanta ya da giyimle aynı siparişte topluyor. Bu, giyim ve ayakkabıyı birlikte sunabilen ya da tamamlayıcı bir üreticiyle konsolide teklif verebilen firmalar için bir fırsat. Tafric'te bu kategoride yayında yalnızca 3 ürün var; talep, listelenmiş arzın çok üzerinde.
Pazar bazında iki uyarı önemli. Nijerya'nın ithalat yasağı listesi tekstil ve deri ürünlerinde geniş kapsamlı; ayakkabı göndermeden önce ürününüzün GTİP kodunu Nijerya gümrüğünün güncel listesiyle ve alıcının gümrük müşaviriyle kontrol edin. Fas'ta ise deri ürünleri, Türkiye-Fas Serbest Ticaret Anlaşması'nı değiştiren ek anlaşmanın ek vergi listesindeki gruplar arasında; EUR.1 olsa bile alıcının vergi ödemesi gerekebilir. Frankofon pazarlardan gelen taleplerin büyük kısmı Fransızca geldiği için teklif ve kataloğu Fransızca hazırlamak da fark yaratıyor.
Ödeme ve ilk siparişi güvenceye almak
Ayakkabı siparişlerinde ilk partiler genellikle birkaç bin dolar düzeyinde kaldığı için peşinat artı yükleme öncesi bakiye en yaygın yapı; küçük deneme partilerinde tamamen peşin çalışmak olağan. Üretime peşinat hesabınıza geçtikten sonra başlamak, model ve numara dökümünü proformada alıcıya onaylatmak ve yükleme öncesinde koli fotoğraflarını paylaşmak anlaşmazlık riskini azaltıyor. Ödeme yapılarının artı ve eksilerini Afrika ihracatında ödeme ve belgeler rehberimizde karşılaştırdık.
Tafric'te Afrikalı alıcıların açtığı ayakkabı taleplerini deri ve ayakkabı kategorisi sayfasında görmek ücretsiz; teklif vermek ve alıcıyla iletişime geçmek paketinize bağlı, ayrıntılar fiyatlandırma sayfasında. Aşağıda bu kategorideki son talepler canlı olarak listeleniyor.
Sık sorulan sorular
Ayakkabı ihracatı yapmak için ne gerekir?
Vergi mükellefi bir şirket, deri ve deri mamulleri ihracatçı birliğine üyelik (İstanbul'da İDMİB), ürünlerinizin 64. fasıldaki doğru GTİP kodları ve malzeme bilgisini gösteren etiketler gerekir. Satışta ihracat faturası kesilir ve gümrük müşaviri aracılığıyla beyanname açılır.
Ayakkabı ihracatında hangi belgeler gerekir?
İhracat faturası, model ve numara dökümlü çeki listesi, gümrük beyannamesi, konşimento ya da AWB ve menşe şahadetnamesi ya da dolaşım belgesi standarttır. AB'de ve bazı kurumsal alıcılarda test raporu, bazı Afrika ülkelerinde elektronik kargo takip belgesi de istenir.
Ayakkabıda GTİP kodu neye göre belirlenir?
Ayakkabılar 64. fasılda yer alır ve alt kodu büyük ölçüde üst (saya) ile dış tabanın malzemesi belirler: kauçuk ya da plastik, deri ve tekstil sayalı ayakkabılar ayrı başlıklardadır. Ayakkabı parçaları da aynı fasılda ayrı bir başlıktadır.
Ayakkabı ihracatında seri ve asorti ne demek?
Seri, bir modelin belirli numaralardan belirli adetlerle oluşan paketidir. Asorti ise bu numara dağılımıdır. Alıcılar genellikle seri bazında sipariş verir; standart seriyi yazıp esnek asorti seçeneği sunmak ilk siparişi kolaylaştırır.
Afrika'dan hangi ülkeler Türk ayakkabısı istiyor?
Tafric verisine göre 30 Ağustos-29 Eylül 2026 arasında 11 Afrika ülkesinden 26 deri ve ayakkabı talebi geldi; en çok Demokratik Kongo, Benin, Kamerun, Togo ve Zambiya'dan. Talebin büyük kısmı kadın ve erkek ayakkabısı, sandalet ve terlik.
Kaynaklar
- İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) idmib.org.tr
- T.C. Ticaret Bakanlığı: İhracat mevzuatı ticaret.gov.tr
- T.C. Ticaret Bakanlığı: Türkiye-Fas Serbest Ticaret Anlaşması ticaret.gov.tr
- Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tim.org.tr